Sint Rosaklooster te Amsterdam
Praktijkvoorbeeld bij onderzoek van Architectuur Lokaal en RIGO Research en Advies in opdracht van het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg naar herbestemmen van bestaande historische panden tot projecten voor wonen en zorg.
De hoofdlijnen
Het zusterklooster Sint Rosa maakte deel uit van een bakstenen gebouwencomplex waar ook de voormalige Sint Ritakerk met pastorie, verschillende katholieke scholen, het kloosterhof en enkele woningen toe behoorden. Door de ontkerkelijking en de teruggang van het aantal religieuzen verloor het complex in de tweede helft van de twintigste eeuw langzamerhand het draagvlak voor zijn religieuze functie.
Het initiatief
Het kloostercomplex werd eerst verkocht aan een projectontwikkelaar die de gebouwen wilde slopen. Reliplan, specialist in herbestemming van religieus erfgoed, was bereid het pand over te nemen en zo sloop te voorkomen. Het complex werd vervolgens op de lijst van rijksmonumenten geplaatst.
Onderdelen van het complex kregen een nieuwe bestemming met diverse eigenaren en huurders. Reliplan heeft het Rosaklooster in eigendom gehouden en verhuurt aan Cordaan (met een dagactiviteitencentrum voor mensen met psychische problemen) en het Leger des Heils (met een opvangcentrum voor alleenstaande moeders).
De rolverdeling
De nieuwe gebruikers van het complex zijn veelal afkomstig uit het netwerk van Reliplan. Voor een deel zijn dat commerciële marktpartijen en voor een ander deel maatschappelijke instellingen. Voor Reliplan was de opgave om vanuit de meer en minder renderende onderdelen van het complex tot een sluitende begroting te komen. Het bureau beschikt niet over de middelen om onrendabel te investeren. Het doel is wel om religieus vastgoed te behouden, maar de exploitatie moet op zijn minst kostendekkend zijn.
Behoud door ontwikkeling
Alle onderdelen van het complex waren door dezelfde architect ontworpen, maar bij de herbestemming bleek het niet haalbaar om die eenheid te handhaven. Verschillende eigenaren zijn met hun eigen architecten aan de slag gegaan. Dat had echter vooral gevolgen voor de inrichting.
Het interieur van het zusterklooster met kapel verkeert grotendeels in originele staat maar in de nabije toekomst zal een ingrijpende interne verbouwing plaatsvinden. Reliplan zal monumentale elementen onaangetast laten en over nieuw elementen met Monumentenzorg overleggen.
Terugblik
Herbestemming is de enige optie voor een leegstaand gebouw met de status van rijksmonument. Dan is het wel zaak om nieuwe gebruikers te vinden. Als die in beeld zijn wordt het mogelijk de financiering te regelen en aanpassingen uit te voeren met zicht op een sluitende exploitatie.
Wie leegstand en verloedering wil voorkomen moet dus op korte termijn contact kunnen leggen met potentiële huurders. Dat vraagt om een netwerk waar de verkopende kerk vaak niet over beschikt.
Meer informatie
01-03-2009
